Dolandırıcılar genellikle ölen kişilerin veya yas tutan yakınlarının hesaplarını hedef alır. Dijital miras dolandırıcılarına karşı önleminizi alın.
Hayatınız sona erdiğinde geride bırakacağınız her şeyi hayal edebiliyor musunuz? Aile yadigârları, mülkler, diğer maddi varlıklar… Şimdi de sevdiklerinize yönetmeleri için bırakacağınız tüm dijital varlıkları bir düşünün. E-posta hesapları, paylaşılan fotoğraflar, parolalar, çalma listeleri, sosyal medya profilleri ve akıllı cihazlar. Aradaki fark, siz öldükten sonra bunlara tamamen erişilemez hâle gelmesi ve bu durumun, arkadaşlarınız ve aileniz için zaten travmatik olan süreci daha da karmaşık hâle getirmesidir. Daha da kötüsü, dijital mirasınız kötü niyetli kişilerin hedefi bile olabilir.
Dijital mirasınızı nasıl hazırlayıp koruyacağınızı ve sevdiklerinizin duygusal ve fiziksel yükünü azaltmak için önceden başka neler yapabileceğinizi tam olarak bilmek önemlidir. Ayrıca aniden aynı duruma düşerseniz ne olacağını da bilmelisiniz.
Dijital miras bırakılabilir mi, yasa ne diyor?
En büyük zorluklardan biri sosyal medya ve parola yönetimiyle ilgilidir. OpenID Foundation’a göre, bankalar, vergi daireleri ve kart şirketleri ölüm sonrası hesapların kapatılmasıyla ilgili iyi prova edilmiş süreçlere sahipken birçok dijital odaklı şirket hâlâ ölümü “olağan dışı bir durum” olarak ele almaktadır. Yasal açıdan bakıldığında, miras yasaları genellikle dijital varlıkları kapsamamakta, çevrimiçi politikalar “belirsiz” ve araçlar dağınık olabilmektedir.
İşte üç önemli bölgedeki durum:
- Amerika Birleşik Devletleri: Revize Edilmiş Dijital Varlıklara Tekdüzen Vekaleten Erişim Yasası(RUFADAA), bu tür durumlarda yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ancak bu, genellikle sevdiklerin, platformların kendine özgü hizmet şartlarını (ToS) anlamaya çalışmak zorunda kalmasına neden olmaktadır.
- Birleşik Krallık: Uzmanlar, önceden planlama yapılmadığı takdirde, platform sağlayıcılarının reddetmesi nedeniyle ailelerin genellikle hesaplara erişemediği konusunda uyarıyor. Ancak önerilen Mülkiyet (Dijital Varlıklar vb.) Tasarısı, dijital varlıkları kişisel mülkiyet olarak sınıflandırmayı ve bunların vasiyetnamelere dâhil edilip miras kanunlarına tabi olmasını sağlamayı amaçlıyor.
- Avrupa: Avrupa Hukuk Enstitüsü, bölgedeki yasaları uyumlaştırmaya çalışmaktadır; böylece dijital kalıntıların miras alınması ve hesaplardaki bilgilerin korunması konusunda net kılavuzlar oluşturulacaktır.
Riskler nelerdir?
Sevdiklerini kaybeden arkadaşlar ve aile üyeleri için ölen kişinin dijital kalıntılarını geri alamamaları durumunda, sevdiklerini kaybetmenin duygusal darbesinin acısı artabilir. Sosyal medya algoritmaları, doğum günü bildirimleri veya etiketlenmiş fotoğraflar şeklinde istenmeyen anıları gündeme getirirse bu durum kötü hissettirebilir. Ayrıca size devredilmesi gereken kripto paralar ve diğer varlıklara erişememenizin mali bir etkisi de vardır. Ya da iptal edemediğiniz abonelikler, sevdiğiniz kişinin parasını yavaş yavaş eritmeye başlar.
Tabii daha fazlası da var. Dolandırıcılar da para kazanma fırsatı yakalama peşinde. İlk olarak, ölüm ilanlarını ve sosyal medya gönderilerini tarayarak, ölen kişinin kimliğine bürünmek için kullanabilecekleri kişisel bilgileri ararlar:
- Kredi kartı şirketlerini aldatarak yeni kredi limitleri açtırmaya çalışmak
- Ölen kişinin adına vergi beyannamesi vererek geri ödeme talep etme
Bankalar ve devlet kurumları için zorluk, kurban hesaplarını aktif olarak takip etmediğinde, bu tür dolandırıcılıkların normalde olacağından çok daha uzun süre devam edebilmesidir.
Alternatif olarak, dolandırıcılar yakın zamanda vefat eden bir kişinin ailesini hedef alabilir. Örneğin, web’den onların görüntülerini toplayarak, şok geçiren akrabalarından para veya bilgi talep eden ölüm sonrası deepfake videolar oluşturabilirler. Ya da aynı şeyi yapmak için merhumun sosyal medya hesaplarını ele geçirebilirler. Hatta bir sigorta şirketi gibi davranarak, hayat sigortası fonlarını serbest bırakmak için bir ücret talep edebilirler. Ya da sevdiklerinizin dijital varlıklarına ücret karşılığında erişebileceklerini iddia eden hayali bir “hesap kurtarma” hizmet sağlayıcısı olabilirler.
Dijital miras riskini yönetmek için yapabilecekleriniz
Yapmanız gereken ilk şey, sizin veya sevdiğiniz birinin dijital mirasını oturup birlikte düzenlemektir. Giriş bilgileri de dâhil olmak üzere tüm önemli hesapların, cihazların ve varlıkların dijital bir envanterini çıkarın. Parolaları saklamak için parola anahtarları ve/veya dijital cüzdanlar kullanıyorsanız bu işlem karmaşık olabilir. Ancak bu bir başlangıçtır.
Çoğu büyük teknoloji şirketi, erişimi bir “miras irtibat kişisine” devretme olanağı sunsa da vefat etmeden önce bu olanağı kullanmazsanız muhtemelen hiç kimse hesaplarınıza erişemeyecektir. Başlıca hizmetler/özellikler şunlardır:
- Facebook/Instagram Miras Kişisi
- Google Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi
- Apple Dijital Miras
- 1Password, LastPass ve Keeper gibi bazı parola yönetimi hizmetleri de “acil durum erişimi” veya benzer özellikler sunar
Ancak yukarıdakiler için izinlerin kısıtlı olabileceğini ve bunun da içeri girdikten sonra erişebileceğiniz ve yapabileceğiniz şeyleri sınırlayabileceğini de bilmelisiniz. Ancak en azından bunları güvence altına almak veya tamamen kapatmak mümkün olmalıdır. Bu, tek kullanımlık şifreleri almak için bunlara ihtiyacınız olmadığı varsayımıyla geçerlidir.
Ardından, merhumun vergi beyannamesini doldurarak, tüm kredi bürolarındaki kredi raporlarına “merhum uyarısı” ekleyerek ve olağan dışı faaliyetleri izleyerek finansal dolandırıcılığı önleyin. Ehliyetini iptal edin ve banka/kredi kartı hesaplarını dondurun, güvenli olduğunda bunları silin. Bulduğunuz tüm devam eden abonelikleri iptal edin.
Son olarak, dolandırıcılar izliyor olabileceğinden, ölüm ilanında çok fazla bilgi paylaşmaktan kaçının. Ayrıca tüm arkadaşların ve aile üyelerinin olası dolandırıcılık girişimlerine karşı uyanık olmalarını sağlayın.
Zor zamanlar
Yukarıdakiler, özellikle kendi yasınızla ve sevdiğiniz birinin vefatının ardından yapılması gereken çok sayıda işle meşgulseniz söylendiği kadar kolay olmayabilir. Bu nedenle, büyük teknoloji platformlarına miras irtibat bilgileri vererek mümkün olduğunca önceden plan yapmak önemlidir. Ayrıca duygusal olarak yoğun bu dönemde dijital dolandırıcılıkların tam olarak nasıl görünebileceğini anlamak da önemlidir.
OpenID Vakfı, bu süreci hayatta kalanlar için daha kolay, daha güvenli ve daha az travmatik hâle getirmek amacıyla politika yapıcıları, teknoloji platformlarını ve standart kuruluşlarını harekete geçmeye çağırıyor. Ancak bu arada, elinizden gelenin en iyisini yapmanız gerekecek. Bu konuyu konuşarak bile doğru yönde bir adım atmış olursunuz.
