Ekran görüntüsü sahte: Gördüğünüzü neden doğrulamalısınız?

Ekran görüntüsü ikna edici görünebilir ancak bu, ödemenin, rezervasyonun veya görüşmenin gerçek olduğunu mutlaka kanıtlamaz

Birisi size ödemenin gerçekleştiğini gösteren bir ekran görüntüsü gönderir. Görüntüde doğru logo, tutar, zaman damgası ve işlem durumu yer almaktadır. Ancak para hiçbir zaman hesabınıza yatmaz.

Günümüzde kanıt olarak kabul edilen şeyler, genellikle birkaç yıl öncesine kıyasla çok farklı olabilir. Genellikle bir ödeme, mesaj veya çevrimiçi sohbetin kullanışlı bir kaydı olarak görülen ekran görüntülerini, göründüğü gibi kabul etmek zordur. Elbette bunlar her zaman manipülasyona açık olmuştur ancak üretken yapay zekâ ve diğer kolayca erişilebilir araçlar, ikna edici sahte içeriklerin üretilmesini daha da hızlı ve kolay hâle getirmiştir. Banka havalelerinden rezervasyonlara, sosyal medya paylaşımlarından kurumsal sohbetlere kadar her şey sipariş üzerine kolayca oluşturulabilir. 

Bu durum, hâlihazırda dijital dolandırıcılıkta büyük bir artışla karşı karşıya olan tüketiciler için olduğu kadar, finansal, düzenleyici ve itibar risklerine maruz kalan şirketler için de kötü bir haberdir. Dijital kanıtların sahteciliği giderek kolaylaştıkça bireyler ve hatta kuruluşlar neyi kanıt olarak kabul edeceklerini yeniden gözden geçirmelidir. 

Ekran görüntüsü neden tek başına bir kanıt değildir?

Ekran görüntüsü, nihayetinde sadece ekranda görünenlerin bir görüntüsüdür. Yararlı bir bağlam sağlayabilir ancak bunu kimin oluşturduğu veya altta yatan işlemin ya da sohbetin gerçek olup olmadığı konusunda güvenilir bilgi vermez. Ekran görüntüsü kırpılmış, düzenlenmiş ve başka şekillerde değiştirilmiş olabilir ya da piyasadaki birçok araçtan biri kullanılarak tamamen sıfırdan oluşturulmuş olabilir. Tüm bunlar, ekran görüntüsünü hukuken sunulabilir bir kanıt olarak zayıf kılar. Ekran görüntüleri tek başına, orijinal kayıtlar, işlem referansları, sistem günlükleri veya ilgili hizmetten doğrudan elde edilen bilgiler kadar ikna edici olarak değerlendirilemez.

Bu ayrım önemlidir çünkü dolandırıcılar ekran görüntülerini kolayca kullanarak uydurma iddiaları inandırıcı gösterebilirler.

Tüketiciler için zorluklar

Bir anlaşmazlıkta kanıt veya delil olarak bir bankaya, hastaneye, seyahat şirketine veya başka bir hizmet sağlayıcıya gerçekten bir ekran görüntüsü gönderiyorsanız hayal kırıklığına uğramaya hazır olun. İşletmeler, bu tür girişimlere haklı olarak şüpheyle yaklaşır hâle gelmiştir. Ve ekran görüntülerinizin potansiyel delil olarak hiç dikkate alınmadığıyla karşılaşabilirsiniz. Ya da en azından ek kanıt sunmanız istenebilir; bu da işlemlerinizi, davaları uzatabilir ve lehinize bir sonuç elde etme şansınızı azaltabilir.

Ancak bundan daha zararlı şekillerde de etkilenebilirsiniz. Ekran görüntüleri, dolandırıcıların kurbanlarını aldatmak için kolayca kullanabileceği bir yöntemdir. İşte birkaç örnek:

• Bir çevrimiçi pazarda bir ürün satıyorsunuz. Alıcı, ödeme veya internet bankacılığı uygulamanızdan başarılı bir para transferini gösterdiği görünen bir ekran görüntüsü gönderir. İçiniz rahatlayarak ürünü gönderirsiniz ancak daha sonra ekran görüntüsünün sahte olduğunu ve paranızı alamayacağınızı fark edersiniz.
• Ürününüzü satın almak isteyen bir alıcı, paranın ancak hesap yükseltmesi veya benzeri bir işlem için ek ücret ödediğinde serbest bırakılacağını gösteren bir ekran görüntüsü gönderir. Bunların hepsi yalandır ve alıcı ek parayı kendi cebine atacaktır.
• Bir romantik dolandırıcı, sizi şahsen ziyaret edememek için bahaneler uydurur ve gizemli bir şekilde iptal edilen uçuş rezervasyonlarının ekran görüntülerini gönderir.
• Romantik dolandırıcılar, belki de var olmayan acil bir hastane tedavisi ya da sizi ziyaret etmek için gerekli vize ücretleri gibi bahanelerle, ekran görüntülerini kullanarak sizi para göndermeye ikna edebilir. Paranızı geri isterseniz bunu yaptıklarına dair “kanıt” olarak size sahte bir ekran görüntüsü de gönderebilirler.
• Kripto yatırımcıları için bir WhatsApp grubundasınız. Grubun “üyeleri”, yatırımlarının değerinin hızla arttığının kanıtı olarak sahte ekran görüntüleri paylaşıyor. Ne onlar ne de sözde hesaplar gerçek olmayabilir.
• Farkında olmadan dolandırıcı bir e-ticaret sitesine girmişsiniz ancak sitenin meşru olduğunu kanıtlamak için her yere memnun “müşteri yorumları” içeren resimler yerleştirilmiş. Ancak hepsi sahte olabilir.
• Bir parola sıfırlama kodu alırsınız ardından (belki bir arkadaşınızın kimliğine bürünmüş) bir SMS gelir ve sizden bu kodun ekran görüntüsünü alıp göndermenizi ister. Bu, bilgisayar korsanlarının hesabınıza erişmesini sağlayacaktır.

Bu ekran görüntüsü sahte (kaynak: Reddit)

İşletmelerin karşılaştığı zorluklar

İşletme açısından bakıldığında, şirket içi ve müşteri ile temas hâlindeki ekiplere genellikle kanıt olarak ekran görüntüleri sunulur. Bu, bir ürün veya hizmet için ödeme yaptıklarını ancak teslim almadıklarını gösteren “kanıt” sunan müşteriler olabilir. Bu durum, geri ödemeler nedeniyle şirketinizin masraflarını önemli ölçüde artırabilir. Ayrıca şikâyeti araştırmakla görevli personeli meşgul ederek işletmenin operasyonel maliyetlerini artırabilir.

Müşteriye yönelik ve şirket içi ekiplere sık sık kanıt olarak ekran görüntüleri sunulur. Bir müşteri, bir sipariş için ödeme yaptığını, yanlış bir hesap bakiyesi aldığını veya kendisine geri ödeme sözü verildiğini gösteren bir “kanıt” olarak bir ekran görüntüsü gönderebilir. Uydurma bir görüntü, hak sahibi olmayan bir kişinin ürün değişimi, hesap kredisi veya geri ödeme talep etmesinde kullanılabilir.

Başarısız girişimler bile personelin zamanını alır. Destek, dolandırıcılık ve ödeme ekipleri, gerçekte ne olduğunu belirlemeden önce hesap geçmişlerini, işlem kayıtlarını ve teslimat bilgilerini incelemek zorunda kalabilir.

Bazı durumlarda, sahte ekran görüntüleri daha da ciddi sonuçlar doğurabilir. Bir çalışan, üst düzey bir yöneticiden gelmiş gibi görünen bir onay ekran görüntüsü alabilir ve bunu acil bir ödemeyi veya hassas bilgilerin ifşasını meşrulaştırmak için kullanabilir. Tahrif edilmiş konuşmalar, iş yeri şikâyetlerinde, hesap kurtarma taleplerinde veya diğer soruşturmalarda da sunulabilir. Yeni müşteri kabul sürecinde kullanılması hâlinde, bu durum, sıkı düzenlemelere tabi sektörlerdeki (örneğin finansal hizmetler) kuruluşları hukuki sorunlarla karşı karşıya bırakabilir.

Daha geniş kapsamlı sorun şu ki personel, görüntünün kendisi dışında hiçbir şekilde doğrulanmamış bilgilere dayanarak geri dönüşü olmayan bir eylemde bulunabilir.

Ekran görüntüsü sahte, peki şimdi ne yapılmalı?

Teknoloji yerinde saymaz. Siz ve işletmeniz de öyle. Dijital kanıtların sahteciliği giderek kolaylaşırken ve dolandırıcılar tarafından giderek daha fazla kullanılırken bireyler ve işletmelerin harekete geçmesi gerekiyor. Özellikle tüketiciler, sahte ekran görüntülerini kullanan dolandırıcılık taktikleri konusunda daha bilinçli olmalıdır. Ayrıca ekran görüntülerini kanıt olarak kullanmaya çalıştıklarında, etkileşimde bulundukları kuruluşlar tarafından kabul edilmeyebileceğini anlamaları gerekir.

Bir pazar yerinde alım veya satım yapıyorsanız bir ürünün kargoya verildiğine veya paranın aktarıldığına dair kanıt olarak – ya da bu konudaki diğer iddialar için – asla bir ekran görüntüsüne güvenmeyin. Karşı tarafın sağladığı bir bağlantı yerine, resmî uygulamayı veya web sitesini kullanarak pazar yerini, ödeme hizmetini veya banka hesabını doğrudan kontrol edin. Bir anlaşmazlık içindeyseniz elbette ekran görüntüsünü yedek olarak kullanabilirsiniz. Ancak iddianızı destekleyen ödeme referans numaraları veya orijinal e-postalar gibi kesin kanıtları her zaman gönderin.

Aynı ilke, rezervasyonlar, iadeler ve faturalar için de geçerlidir. Bir ekran görüntüsü, gönderenin sizin görmenizi istediği şeyi gösterebilir ancak onay, söz konusu kaydı düzenlediği iddia edilen kuruluştan gelmelidir. Bağımsız olarak elde ettiğiniz bir telefon numarası, uygulama veya web sitesi aracılığıyla kuruluşla iletişime geçin.

İşletmeler için doğrulama süreçlerinizi ve prosedürlerinizi güncelleme zamanı gelmiş olabilir. Ne tür kanıtların gerekli olduğuna bağlı olarak akla çeşitli adımlar gelebilir:

• Bir kullanıcının hesabının belirli bir eylemi ne zaman gerçekleştirdiğini (veya gerçekleştirmeye çalıştığını) doğrulamak için ekran görüntülerini kaynak sistem günlükleriyle karşılaştırın.
• İç kullanıcılardan veya dış müşterilerden ekran görüntüsü yerine, doğrulanabilir orijinal e-postaları veya diğer mesajları göndermelerini isteyin.
• Meta verileri ve otomatik görüntü analiz araçlarını, bir görüntünün gerçek veya sahte olduğuna dair kanıt olarak değil, soruşturma ipuçları olarak değerlendirin.
• Kuruluşun önemli kaynaklardan finansal ve diğer kayıtları alabilmesi için üçüncü taraf sistemlerle entegrasyonu (örneğin API’ler aracılığıyla) geliştirin.
• Müşteri desteği ve İK ekiplerini, yukarıdaki zorlukları anlamaları ve yalnızca bir ekran görüntüsüne dayanarak asla geri alınamaz bir işlem (örneğin, bir müşteriye para iadesi yapmak) yapmamaları konusunda eğitin.
• Anlaşmazlıkların çözülmesi için harcanan zamanı en aza indirmek amacıyla doğrulama politikalarınızı müşterilere açık bir şekilde gösterin.

Bunların hiçbiri, ekran görüntülerinin işe yaramaz olduğu anlamına gelmez. Ekran görüntüleri, bir hata mesajını göstermek, ekranda görünenleri belgelemek veya araştırmacılara bir başlangıç noktası sağlamak için hâlâ kullanışlı bir yoldur.

Ancak ekran görüntüleri, kesin bir kanıt kaynağı olarak değil, destekleyici materyal olarak değerlendirilmelidir. İkna edici bir ekran görüntüsü, nereye bakmanız gerektiğini gösterebilir. Doğrulama ise gönderenin kontrol edemediği bir sistem veya kanaldan gelmelidir.