Yapay zekâ öğretmenler yararlı destek sunabilir ancak kaliteleri ve güvenlik önlemleri büyük farklılıklar gösterir. İşte ebeveynlerin çocuklarına bu tür bir aracı vermeden önce kontrol etmeleri gerekenler.
Yapay zekâ, sağlık hizmetlerinden pazarlamaya kadar çok çeşitli sektörlerde devrim yaratıyor. Şimdi sıra eğitime geldi. Hükümetler, maliyetleri düşürme ve öğrencilerin başarılarını artırma fırsatını görüyor. Okullar, alıştırmaları her öğrenciye özel olarak uyarlayabilen araçları araştırırken ebeveynler ise çocuklarını özel öğretmenlere göndermek için masraf yapmadan eğitimlerini iyileştirme şansı yakalıyor. Ancak yapay zekâ ile şekillenen her şeyde olduğu gibi, bunun da hem faydaları hem de riskleri var.
Aşırı bağımlılık ve bilişsel tembellik, ebeveynlerin sıkça dile getirdiği endişeler arasında yer alıyor. Ancak özellikle de olduğundan fazla abartılmış bir sohbet robotu kullanıyorsanız güvenlik ve gizlilik sorunları da ortaya çıkabilir. Ebeveynler, makine zekâsının sınırlarını anlamalıdır.
Yapay zekâ özel ders pazarı hızla büyüyor
Yapay zekâ destekli özel ders araçları pazarı hızla büyüyor. Bir tahmine göre, bu pazarın 2025 ile 2033 yılları arasında yaklaşık 2 milyar dolardan 17,7 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor. İngiliz hükümeti, eğitim teknolojisi ve yapay zekâ şirketlerini çoktan sınıflar için araçlar tasarlamaya davet etti. Hükümet, yapay zekânın özel öğretmen tutacak maddi imkânı olmayan ailelere yardımcı olabileceğini belirterek, 450.000 kadar dezavantajlı öğrencinin bundan faydalanabileceğini iddia ediyor.
ABD’de durum bölgeden bölgeye farklılık gösterse de genel eğilim benzerdir; yapay zekâ ve teknoloji şirketleri, öğrenciler ve öğretmenler için özel araçlar sunmaktadır.
Pazar hızla olgunlaşıyor. Günümüzde satın alabileceğiniz ve kullanabileceğiniz çeşitli türlerde yapay zekâ özel öğretmen araçları bulabilirsiniz. Nitekim, “yapay zekâ özel öğretmen” terimi, oldukça geniş bir ürün yelpazesine uygulanmaktadır. Bazıları eğitim etiketi taşıyan genel amaçlı sohbet robotlarından biraz daha fazlası iken diğerleri müfredat etrafında yapılandırılmış öğrenme sistemleridir.
Pazarın en alt segmentinde ise basit sohbet robotları ve yapay zekâ asistanları yer almaktadır. Bunlar genel soruları özetleyip yanıtlayabilir ancak bunun ötesinde pek bir değer sunmayabilirler. Hatta, sonuçta kullanıcılar adına soruları yanıtlamaya da kalkışabilirler. Daha gelişmiş bir seçenek ise öğretim amacıyla özel olarak tasarlanmış bir sohbet robotudur. Bunlar, soruları doğrudan yanıtlamak yerine “Sokratik temelli” özel ders sunmak üzere programlanmıştır.
Daha da gelişmiş olan Akıllı Özel Ders Sistemleri (ITS), insanlar tarafından tasarlanmış önceden belirlenmiş bir müfredat sunar. Öğrencilerin bir cevaptan emin olmadıkları durumlarda ipuçları vererek öğrenmeyi “destekler” ve uygunsuz içeriğin ortaya çıkmasını neredeyse imkânsız hâle getirir.
Yapay zekâ öğretmenler gerçekten işe yarıyor mu?
Bunların işe yarayıp yaramadığı konusunda henüz kesin bir karar verilmemiştir. Kanıtlar bazı yönlerden umut vericidir ancak yapay zekâ öğretmenlerinin her ortamda öğrenmeyi iyileştireceği yönündeki genel iddiaları desteklemiyor gibi görünmektedir. Bazen bu teknoloji durumu daha da kötüleştirebilir.
İngiltere’de yakın zamanda yapılan bir çalışmada, öğretmenlerin üçte ikisi, yapay zekâ kullanımına bağlı olarak öğrencilerde yazma ve problem çözme becerilerinde bir düşüş gözlemlediklerini belirtti. Ayrı bir çalışma ise “sık yapay zekâ aracı kullanımı ile eleştirel düşünme becerileri arasında önemli bir negatif korelasyon” olduğunu ortaya koyuyor. Çalışma, çocuklara özel ders vermek amacıyla yapay zekâ kullanımının “kullanıcıların derin ve yansıtıcı düşünme süreçlerine katılımını istemeden azaltabileceğini” belirtiyor.
Bu, çocukları yapay zekâ araçlarını kullanmaya teşvik etmenin getirdiği en büyük gelişimsel risklerden biridir. Yapay zekâ bir cevabı çok hızlı veriyorsa ya da en azından süreci öğrenen için çok kolaylaştırıyorsa çocuklarda uzun vadede zararlı olabilecek bir bilişsel tembellik gelişebilir.
Başka potansiyel psikososyal riskler de bulunmaktadır. Çocuklar, kendinden emin konuşan yapay zekâ öğretmenlerine aşırı güven duymaya başlayabilir ve yetişkinlere kıyasla halüsinasyonlara daha kolay kanabilirler. Hatta onları adeta arkadaşlarıymış gibi görmeye başlayabilirler; bu da akran gruplarıyla kurdukları duygusal bağları zayıflatabilir. Yapay zekâ ayrıca birçok açıdan yetersiz bir öğretmendir. Bir sorunun “cevabını” biliyor olabilir ancak öğrenme deneyiminden dolayı hayal kırıklığına uğramış bir çocuğu idare etme becerisinden yoksun olabilir. Bir insan öğretmenin empati ve sosyal becerilerini bir makinenin taklit etmesi imkânsız olmasa da çok zordur.
Bu nedenle, bu aracın çocuğu nasıl sürece dâhil ettiği önemli bir sorudur. Çocuğa mantığını göstermesini, bir problemi çözmeye çalışmasını ve geri bildirime yanıt vermesini mi istiyor? Yoksa düşünme işinin çoğunu sessizce üstlenerek ödevin daha hızlı bitirilmesini mi sağlıyor?
Yapay zekâ güvenlik ve gizlilik riskleri
Dahası da var. Kısıtlamasız sohbet robotları ve benzeri araçları kullananlar için sohbetlerin yaşa uygun olmayan konulara sapma riski bulunmaktadır. Bir yapay zekâ öğretmeni, bir çocuğun cevaplarından çok daha fazlasını toplayabilir. Ürüne bağlı olarak, sorular, okul ödevleri, performans verileri, ilgi alanları, hesap bilgileri, cihaz tanımlayıcıları ve ses kayıtlarını saklayabilir. Model ile paylaşılan her şey, eğitim amaçlı kullanılabilir ve muhtemelen diğer kullanıcılara sızabilir. Ayrıca reklamverenler ve diğer üçüncü taraflarla da paylaşılabilir.
Bu durum sadece bir gizlilik riski oluşturmakla kalmaz; model sağlayıcısının veya çocuğunuzun verilerini elinde bulunduran güvenilir üçüncü taraflardan birinin güvenlik ihlali yaşaması hâlinde tam anlamıyla bir güvenlik sorununa dönüşebilir. Sesle etkinleştirilen bir araç söz konusuysa sağlayıcı çocuğunuzun biyometrik verilerine sahip olacaktır ve hackerlar bu verileri çocuğunuzun kimliğiyle ilişkilendirebilirlerse bu veriler son derece değerli hâle gelebilir.
Bu durum, ebeveynler için aşağıdakiler dâhil olmak üzere çeşitli soruları gündeme getirir:
- Çocuk, hizmetin kullanım koşullarına göre bu hizmeti kullanacak yaşta mı?
- Hangi bilgiler toplanıyor, neden ve ne kadar süreyle?
- Konuşmalar, yapay zekâ modellerini eğitmek veya geliştirmek için kullanılıyor mu?
- Ebeveynler, çocuğun bilgilerine erişebilir ve bunları silebilir mi?
- Veriler hangi hizmet sağlayıcılara veya diğer kuruluşlara aktarılır?
- Ürün reklam gösteriyor mu veya verileri profil oluşturma amacıyla kullanıyor mu?
Son olarak, komut enjeksiyonu riski de vardır. Bu durum, yapay zekâ araçlarının güvenlik önlemlerini göz ardı etmeleri için kandırılması ve güvenilir olmayan içeriklerin görüntülenmesi hâlinde ortaya çıkar. Çocuğunuz bunu yapacak kadar bilgili olabilir ve bu sayede yaşına uygun olmayan materyallere erişebilir. Ya da bir hacker, meşru web sayfalarına talimatlar gizleyebilir; böylece yapay zekâ o sayfayla etkileşime girdiğinde, onu bir kimlik avı sitesine yönlendirir veya başka bir kötü niyetli eylem gerçekleştirir.
Ebeveynler için bazı önlemler
Ebeveynlerin dikkate alması gereken pek çok husus vardır. Çocuklarınızın özel ders almalarına yardımcı olması amacıyla bir yapay zekâ aracını kullanmalarını istiyorsanız öncelikle basit bir yardımcı ile özel bir ITS arasındaki farkı anlamalısınız. Basit cevaplar vermek yerine, çocuğunuzun öğrenme yolculuğuna rehberlik edecek araçlar tercih etmelisiniz.
Ayrıca şunları da göz önünde bulundurun:
- Veri koruma düzenlemelerine (ör. COPPA, CCPA, GDPR) uygun araçlar; bu, çocuğunuzun verilerini altta yatan yapay zekâ motoruyla paylaşmayacakları anlamına gelir.
- Çocuğunuzun okulu tarafından onaylanmış veya eğitimsel kanıtlarla desteklenen bir araç tercih edin.
- Gizlilik bilgilerini, özellikle model eğitimi, veri saklama, reklamcılık ve üçüncü taraf sağlayıcılarla ilgili kısımları okuyun.
- Aracı çocuğunuzla birlikte kullanın. Yapay zekâ ne kadar iyi olursa olsun, çocuğunuz muhtemelen bir insanla birlikte öğrenmekten daha fazla fayda sağlayacaktır.
- Çocuklarınıza, yapay zekâyla asla kişisel bilgilerini paylaşmamalarını ve halüsinasyonları nasıl tespit edeceklerini öğretin. Bu, ileride yapay zekâ kullanırken onlara çok fayda sağlayacaktır.
- Çocuklarınızla konuşarak yapay zekâ hakkında ne düşündüklerini öğrenin ve yapay zekânın hissetme veya duygu gösterme yeteneği olmadığını anladıklarından emin olun.
- Öğretmenin yanlış olsa bile kendinden emin konuşabileceğini açıklayın. Önemli cevaplar, öğretmenlerle görüşülerek veya ders kitapları ya da diğer güvenilir kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanmalıdır.
- Varsa yaşa uygun ayarları etkinleştirin.
- Ekran süresini sınırladığınız gibi, günlük “Yapay zekâ süresini” de sınırlayın.
- Çocuğunuzun komut geçmişini kontrol ederek, aracı doğru ve güvenli bir şekilde kullandığından emin olun.
Teknoloji hızla gelişmekte ve pazara sürekli yeni ürünler sunulmaktadır. Dolayısıyla yapay zekâ öğretmenleri denemek istiyorsanız piyasada neler olduğunu takip etmeyi ihmal etmeyin. Ayrıca bunun eski usul çevrim dışı öğrenmenin yerini tutamayabileceğini unutmayın.
Sosyal medya paylaşımlarınız dikkat çekiyor
